Uygulama rehberi · fesih
Çalışanın haklı nedenle derhal feshi (4857 m.24) Yerleşik uygulama
Yayın: 30.10.2026
· Son gözden geçirme: 30.10.2026
Yerleşik uygulama. Sektörde genel kabul görmüş, yaygın uygulanan bir yaklaşımdır.
İlke: istifa ile haklı fesih aynı şey değildir
Çalışan işten ayrılırken her zaman "istifa" etmiş olmaz. Kanun, bazı durumlarda çalışana sözleşmeyi beklemeden, hemen bitirme hakkı tanır: işin sağlığına zarar vermesi, işverenin onu yanıltması, hakaret, taciz, tehdit, ücretin doğru hesaplanmaması ya da ödenmemesi, işin bir haftadan uzun durması gibi. Bu "haklı nedenle derhal fesih"tir. Sıradan istifadan farkı sonuçlarındadır: çalışanın kıdem tazminatı hakkı doğabilir, SGK çıkış kodu farklıdır ve olay ileride dava konusu olabilir. Bu yüzden İK'nın işi, gelen dilekçeyi "istifa" diye dosyalamak değil; çalışanın hangi nedene dayandığını, ne zaman bildirdiğini ve işyeri kayıtlarının (ücret, puantaj, şikâyet) bu iddiaya ne dediğini düzenli bir dosyada toplamaktır.
Ne yapmalı?
- Dilekçeyi tarihli teslim alın. Teslim tarihini ve kimin aldığını yazın; çalışana alındı nüshası verin.
- Gerekçeyi okuyun ve ayırın. Dilekçe "kendi isteğimle" mi diyor, yoksa ücret, hakaret, taciz, sağlık gibi bir nedene mi dayanıyor? Neden yazılıysa bunu istifa gibi işlemeyin. Gerekçe belirsizse çalışandan yazılı açıklama isteyebilirsiniz; ama gerekçeyi değiştirmesi için baskı yapmayın.
- İddiayı kayıtlarla karşılaştırın. Ücret iddiasıysa pusulaları, dekontları ve fazla çalışma kayıtlarını; taciz ya da hakaret iddiasıysa şikâyet ve yapılan işlemleri; sağlık iddiasıysa iş sağlığı ve güvenliği kayıtlarını dosyaya ekleyin (bkz. ücret hesap pusulası).
- Süreyi kontrol edin. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedenine dayanan fesihlerde kanunda süre vardır: çalışanın olayı öğrenmesinden itibaren 6 iş günü, her halde olaydan itibaren 1 yıl (m.26). Öğrenme tarihini dosyaya not edin.
- Bildirim süresi beklemeyin. Haklı nedenle fesih derhal sonuç doğurur; çalışandan ihbar süresi kadar çalışmasını istemek bu feshin doğasına uymaz.
- Çıkış kaydında doğru nedeni seçin. "İstifa" ile "işçinin haklı nedenle feshi" ayrı nedenlerdir; SGK çıkış kodu da farklıdır. Yanlış seçim kıdem hesabını ve SGK bildirimini bozar.
- Kıdem tazminatını ayrıca değerlendirin. Haklı fesihte kıdem tazminatı hakkı doğabilir; işverenin iddiaya itirazı varsa da bu kararı yazılı gerekçeyle verin ve mali müşavir ya da avukatla teyit edin.
- Son ödemeleri tam yapın. Sözleşme sona ererken ücret ve kanundan doğan para ile ölçülebilir hakların tamamı ödenmelidir (m.32). Banka dekontunu dosyaya koyun.
- Çıkış dosyasını kapatın. Çalışma belgesi (m.28), SGK çıkış bildirgesi, zimmet iadesi, ödeme dekontları, dilekçe ve iddiaya ilişkin kayıtlar aynı dosyada olsun.
Dayanak
| Konu | Ne diyor? | Kesinlik |
|---|---|---|
| Derhal fesih hakkı | Süresi belirli olsun ya da olmasın çalışan, m.24'te sayılan hallerde sözleşmeyi süre bitmeden ya da bildirim süresini beklemeden feshedebilir (4857 m.24). | KESİN (kanun metni) |
| I. Sağlık sebepleri | (a) İşin niteliği çalışanın sağlığı ya da yaşayışı için tehlikeliyse; (b) çalışanın sürekli yakından ve doğrudan görüştüğü işveren ya da başka bir çalışan bulaşıcı ya da işiyle bağdaşmayan bir hastalığa tutulursa (m.24/I). | KESİN (kanun metni) |
| II. Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller | (a) İşverenin sözleşme yapılırken esaslı bir noktada çalışanı yanıltması; (b) çalışanın ya da aile üyesinin şeref ve namusuna dokunan söz, davranış ya da işverenin cinsel tacizi; (c) sataşma, gözdağı, kanuna aykırı davranışa özendirme, hapis gerektiren suç ya da asılsız ağır isnat; (d) başka çalışan ya da üçüncü kişilerin cinsel tacizinin işverene bildirilmesine rağmen önlem alınmaması; (e) ücretin kanuna ya da sözleşmeye uygun hesaplanmaması ya da ödenmemesi; (f) parça başı ya da iş tutarı ücretinde az iş verilip fark ödenmemesi ya da çalışma şartlarının uygulanmaması (m.24/II). | KESİN (kanun metni) |
| III. Zorlayıcı sebepler | Çalışanın işyerinde bir haftadan fazla süre işin durmasını gerektiren zorlayıcı sebepler ortaya çıkması (m.24/III). | KESİN (kanun metni) |
| Fesih süresi (6 iş günü / 1 yıl) | Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallere dayanan fesih yetkisi, öğrenmeden itibaren 6 iş günü ve her halde fiilden itibaren 1 yıl geçince kullanılamaz (m.26/1). Madde yalnız bu hallerden söz eder; sağlık ve zorlayıcı sebepler için bu süre yazılmamıştır. | KESİN (kanun metni) |
| Sürede fesheden tarafın tazminat hakları | Süresinde fesheden tarafın karşı taraftan tazminat hakları saklıdır (m.26/2). | KESİN (kanun metni) |
| Sürekli ücret ödenmemesinde süre | Ücret ödenmemesi devam ettiği sürece 6 iş günlük sürenin işlemeye başlamadığı yönünde yaygın görüş vardır; somut olayda süre hesabını avukatla teyit edin. | TARTIŞMALI (yaygın görüş; karar künyesi bu sayfada verilmedi) |
| Dilekçenin şekli | m.24'ün kendisi şekil öngörmez; ancak m.109'a göre (20.7.2025 – 7555/23) "iş sözleşmesinin feshi sonucunu doğuracak bildirimler her hâlde yazılı yapılır" ve bildirim imza karşılığında ya da işçinin yazılı kabulüyle KEP üzerinden yapılır. Şekle aykırı (sözlü) feshin sonucu — geçersizlik mi, ispat sorunu mu — ayrı bir hukuki değerlendirmedir. | Yazılı yapılma kuralı: KESİN (m.109); şekle aykırılığın sonucu: TARTIŞMALI; gerekçenin önemi: YERLEŞİK İÇTİHAT |
| Gerekçeyle bağlılık | Çalışanın dilekçede yazmadığı bir nedene sonradan dayanıp dayanamayacağı, ya da "kendi isteğimle" yazılmış bir dilekçenin sonradan haklı fesih sayılıp sayılamayacağı olaya göre değerlendirilir. | TARTIŞMALI |
| Kıdem tazminatı | Çalışanın m.24 kapsamında haklı nedenle feshinde kıdem tazminatı hakkı doğabilir. | TARTIŞMALI / teyit (bu sayfada kaynak metniyle doğrulanmadı; yayından önce kontrol) |
| İhbar tazminatı | Kanun derhal feshe izin verdiği için çalışanın ihbar süresine uyma borcu yoktur; haklı neden sonradan yargıda kabul edilmezse ihbar tazminatı sonuçları ayrıca değerlendirilir. | TARTIŞMALI (sonuç 4857 m.24 metninde düzenlenmemiştir) |
| Sona ermede tam ödeme | Sözleşme sona erince ücret ile sözleşme ve kanundan doğan para ile ölçülebilir menfaatlerin tam ödenmesi zorunludur (m.32). | KESİN (kanun metni) |
| Çalışma belgesi | İşten ayrılan çalışana işin çeşidini ve süresini gösteren belge verilir; vaktinde verilmemesi ya da yanlış bilgi tazminat doğurabilir (m.28). | KESİN (kanun metni) |
| SGK çıkış kodu | İstifa için 03; çalışanın zorunlu nedenle feshi 23, sağlık nedeniyle 24, işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle 25. | TARTIŞMALI / teyit (4857'de yok; SGK kod listesinden alındı, yayından önce güncel listeyle kontrol) |
Sık yapılan hatalar
- Her ayrılış dilekçesini "istifa" diye işlemek. Dilekçede ücret, hakaret ya da taciz gibi bir neden yazılıyken SGK'ya 03 (istifa) koduyla bildirmek ve kıdemi hiç değerlendirmemek.
- Çalışana "gerekçe yazma, sadece istifa ediyorum yaz" demek. Baskıyla alınmış bir dilekçe sonradan çalışanın aleyhine kullanılamayabilir ve işvereni zor durumda bırakır.
- Ücret iddiasını kayıtsız karşılamak. Ücretin doğru hesaplandığını ve ödendiğini gösterecek pusula, dekont ve fazla çalışma kayıtları yoksa işveren iddiayı çürütemez.
- Taciz bildirimini dosyalamamak. Çalışanın daha önce yaptığı şikâyet ve işverenin aldığı önlemler kayıtlı değilse, m.24/II-d iddiasına cevap verilemez.
- Ayrılan çalışandan ihbar süresi kadar çalışmasını istemek ya da çıkmazsa ücretinden kesmek.
- Son ödemeleri geciktirmek. Son ücret, varsa kıdem ve kullanılmayan izin ücretinin gecikmesi ayrı bir uyuşmazlık konusu olur.
- Çalışma belgesini vermeyi unutmak.
RahatİK'te nasıl yapılır?
- Çıkış ve disiplin menüsünde fesih türü olarak İşçi — haklı nedenle derhal fesih (m.24) seçin (dosyasız ayrılış formunda ya da fesih bildirimi ekranında). Dayandığı bendi (örneğin m.24/II-e), çalışanın olayı öğrendiği günü ve biliniyorsa olay gününü girin; çalışanın gerekçeli, tarihli ve imzalı fesih bildirimini yükleyin.
- RahatİK bu türü istifa saymaz: çıkış kaydına İşçi haklı fesih (m.24) nedeniyle aktarılır; SGK çıkış kodu 23 / 24 / 25 olur (03 değil). Kıdem tazminatı hakkı doğabileceği, ihbar tazminatı olmadığı ayrıca hatırlatılır. Kıdem hesabı bir ürün varsayımıdır; işveren haklı nedene itiraz ediyorsa avukatla teyit edin.
- Kontroller: dilekçede gerekçe yoksa dosya kapanmaz (ENGEL). Bent ya da öğrenme günü eksikse uyarı verilir. Öğrenmeden 6 iş günü ya da olaydan 1 yıl geçmişse "istifa sayılma ve kıdem uyuşmazlığı riski" uyarısı çıkar; kayıt engellenmez, çünkü işlem işçinindir.
- Çıkış kaydıyla birlikte İşe giriş/çıkış menüsünde çıkış kontrol listesi açılır: zimmet iadesi, SGK işten çıkış bildirgesi (10 gün), erişim ve e-posta kapatma, ibraname (fesihten en erken 1 ay sonra) ve Çıkış dosyası tamlığı. Çıkış dosyasında ENGEL varken liste kapanmaz.
- Çıkış dosyası ekranında Ödeme kanıtları bölümüne son ücret, varsa kıdem ve izin ücreti dekontlarını yükleyin; gerekçeli fesih bildirimi yüklenmediyse dosya bunu eksik olarak gösterir.
Kaynak ve tarih
- 4857 sayılı İş Kanunu: mevzuat.gov.tr (m.24, m.26, m.28, m.32, m.109); metin 29.10.2026 tarihli yerel kopyadan doğrulandı.
- SGK çıkış kodları: RahatİK kod tablosu (SSİY Ek-9); yayından önce güncel listeyle teyit edilecek.
- Son kontrol: 30.10.2026
Bu sayfa genel bilgidir, hukuki görüş değildir.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu (mevzuat.gov.tr) — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4857&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5